In 2005 is met publicatie in Staatsblad nr. 66 de Wet uitvoering Verdrag van Aarhus in werking getreden. De wet is de Nederlandse implementatie van de Europese richtlijn 2003/4/EG Toegang van het publiek tot milieu-informatie, die weer een uitwerking is van het VN Verdrag van Aarhus (1998). In het verlengde van de nieuwe wet zijn de Wet milieubeheer (WM) en de Wet openbaarheid van bestuur (WOB) aangepast.
Samen vermelden de wetten een aantal eisen ten aanzien van de openbaarmaking van milieu-informatie waaraan overheden vanaf 14 februari 2005 moeten voldoen. Dit heeft gevolgen voor zowel de passieve openbaarmaking (het verstrekken van milieu-informatie op verzoek) als de actieve openbaarmaking. Wat het laatste betreft is iedere overheid verplicht de eigen milieu-informatie uit eigen beweging geordend aan burgers te ontsluiten via openbare telecommunicatienetwerken. Dit geldt voor alle milieu-informatie die vanaf 14 februari 2003 is geproduceerd.
Wettelijke verplichtingen ten aanzien van aantallen te ontsluiten documenten met deadlines zijn er niet. Zo spreekt de Aarhus-richtlijn alleen van het 'geleidelijk beschikbaarkomen' van lijsten met documenten. Overheden hebben enkel een inspanningsverplichting.
Passieve openbaarheid: procedurele wijzigingen voor alle WOB-verzoeken
De informatie dient bij alle WOB-verzoeken binnen vier weken te worden geleverd.
De verzoeker hoeft geen belang te hebben bij een WOB-verzoek.
De gemeente is bij alle WOB-verzoeken verplicht de verzoeker behulpzaam te zijn bij het nader preciseren van het verzoek.
De gemeente is bij alle WOB-verzoeken in beginsel verplicht de informatie in een door de verzoeker gewenste vorm te leveren.
Passieve openbaarheid: inhoudelijke wijzigingen voor WOB-verzoeken om milieu-informatie
De definitie van het begrip ‘milieu-informatie’ wordt uitgebreider en krijgt hiermee een grotere reikwijdte.
De milieu-informatie moet, zo veel mogelijk, actueel, nauwkeurig en vergelijkbaar zijn om de kwaliteit ervan te waarborgen.
Het begrip ‘bestuursorgaan’ krijgt bij WOB-verzoeken om milieu-informatie een grotere reikwijdte.
Voor WOB-verzoeken om milieu-informatie geldt een specifiek kader van uitzonderingsgronden.
Emissiegegevens nemen bij verzoeken om milieu-informatie een bijzondere positie in als uitzonderingsgrond.
De beveiliging van bedrijven en het voorkomen van sabotage (wegens de dreiging van terreur) en de bescherming van het milieu zijn twee nieuwe uitzonderingsgronden bij WOB-verzoeken om milieu-informatie.
Actieve openbaarheid van milieu-informatie
Gemeenten moeten milieugegevens, die relevant zijn voor de uitoefening van de gemeentelijke taak, ordenen met het oog op een systematische en actieve verspreiding van milieu-informatie, met name door middel van computertele-communicatie en/of elektronische technologie, wanneer deze voorhanden is.
Gemeenten moeten milieu-informatie geleidelijk beschikbaar stellen in elektronische gegevensbanken, die voor het publiek gemakkelijk toegankelijk zijn via openbare telecommunicatienetwerken.
Er geldt een wettelijk minimum van milieu-informatie die actief openbaar moet worden gemaakt.
Overige verplichtingen
Gemeenten moeten de volgende praktische voorzieningen treffen om de toegankelijkheid van milieu-informatie te vergroten:
het benoemen van voorlichtingsambtenaren;
het opzetten en onderhouden van voorzieningen om de milieu-informatie te onderzoeken;
het opstellen en voorhanden hebben van lijsten of registers met de beschikbare milieu-informatie met vermelding van de plaats waar deze informatie te vinden is. De toegang en het raadplegen van deze lijsten of registers is kosteloos.
Een Aarhusregister is een geordende lijst van de milieudocumenten van een overheid. Deze lijst vervult de Aarhuseis aan overheden om de beschikbare milieu-informatie te ordenen met het oog op de systematische en actieve verspreiding ervan onder burgers.
Het Aarhusregister van uw gemeente zou u moeten kunnen vinden op de gemeentesite. Maar de kans dat het er op staat is klein.
In Nederland heeft nog maar een beperkt aantal gemeenten expliciet voldaan aan de Aarhusverplichting tot het aanleggen van een Aarhusregister. Er wordt naar de geest van de Aarhusrichtlijn gehandeld, maar het niveau van uitvoering is nog niet optimaal. Provincies en grote steden scoren redelijk goed. Met name de ministeries en de kleinere gemeenten zijn minder ver gevorderd in het Aarhus-proces. De wijze van uitvoering door de overheden loopt zeer uiteen. Er is veel activiteit op het gebied van de actieve openbaarheid, maar weinig landelijke uniformiteit. De gestage vooruitgang op het gebied van het actief openbaar maken van milieu-informatie is vooral te danken aan de Wob en niet aan de Aarhusrichtlijn.
U kunt gebruik maken van de overheidsverplichting tot actieve en passieve openbaarheid van milieu-informatie.
Actieve openbaarheid
Volgens de actieve verplichting moet u op de gemeentesite een lijst kunnen vinden met daarin geordend op bijvoorbeeld thema titels van alle milieudocumenten die voor burgers relevant kunnen zijn, met verwijzingen waar u die kunt inzien. De lijst mag desnoods op papier op een tafeltje in de hal van het gemeentehuis liggen, maar overheden worden aangespoord de lijst in digitale vorm op internet te plaatsen. Het raadplegen van de lijst is kosteloos.
Passieve openbaarheid
Volgens de passieve verplichting kunt u een milieudocument uit de lijst op verzoek inzien. U kunt zelf kiezen hoe u de informatie wilt ontvangen, op papier of digitaal. De informatie moet binnen vier weken zijn geleverd. U hoeft geen belanghebbende te zijn en u hoeft ook niet voor de dienstverlening te betalen. Een gemeente die zijn Aarhuszaken goed op orde heeft, zal zijn documenten al digitaal op haar site beschikbaar hebben, zodat u niet expliciet een verzoek zult hoeven te doen.
Ja tenzij. Het Aarhusportaal biedt een overheid instrumenten om te bepalen welke informatie Aarhusplichtig is (Aarhustest), om automatisch een Aarhusregister te produceren (Regsiterdienst) en om de informatie optimaal doorzoekbaar te maken (Zoekdienst en Dialoogdienst). De overheid moet er zelf voor zorgen dat ze haar informatie met het systeem ontsluit en het register en de zoek- en dialoogapplicatie op haar site plaatst.
Het enige wat u hoeft te doen is zorgen dat uw gemeente contact opneemt met Aarhusportaal. Wij zullen de gemeente dan een aanbieding doen. Desgewenst kan de gemeente Aarhusportaal enkele weken gratis uitproberen.